سقط عمدی (یا سقط القایی) یکی از چالش‌های جدی بهداشت عمومی و اجتماعی در بسیاری از جوامع، از جمله کشور ما، محسوب می‌شود. این پدیده نه تنها سلامت جسمی و روانی مادران را به خطر می‌اندازد، بلکه بر ساختار خانواده و آینده جمعیتی کشور تأثیرات عمیقی بر جای می‌گذارد. در راستای بررسی ابعاد مختلف این معضل و تشریح اقدامات پیشگیرانه، در روز دوشنبه 7 مهرماه1404، گفت‌وگوی مفصلی با سرکار خانم سلیمانیان، کارشناس مسئول واحد بهداشت خانواده در مرکز بهداشت شمال تهران، ترتیب داده‌ایم.

خانم سلیمانیان، تأکید می‌کند که رویکرد اصلی نظام سلامت در قبال سقط، پیشگیری است. وی در مقدمه مصاحبه خود اظهار داشت: «سلامت خانواده محور اصلی توسعه هر جامعه‌ای است. موضوع سقط عمدی صرفاً یک مسئله پزشکی نیست؛ بلکه یک مسئله اجتماعی، فرهنگی و نیازمند مداخله چندوجهی است.»

-برداشت کلی شما از موضوع "انصراف از بارداری و سقط عمدی" چیست؟(موضوع پزشکی، اجتماعی یا ترکیبی از هر دو )

ترکیبی از موضوعات پزشکی، اجتماعی, اقتصادی و فرهنگی

در برخی موارد نقایص جنینی مغایر با حیات و بیماری‌های مادر که ادامه بارداری موجب تشدید و آسیب جدی مادر می‌شود با مجوز پزشکی قانونی منجر به سقط عمدی می‌شود.

در برخی موارد عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در سقط عمدی تاثیر گذارند.

2-در تجربه کاری شما، رایج ترین دلایل مراجعه برای سقط یا انصراف از بارداری چه بوده؟ (آیا این دلایل در سال‌های اخیر تغییر کرده؟ به چه صورت؟)

مشکلات اقتصادی، بیکاری همسر، حاملگی بدون برنامه ریزی، مسائل فرهنگی و دید اجتماعی، شاغل یا دانشجو بودن مادر که در سالهای اخیر مشکلات اقتصادی بارزتر شده و دید اجتماعثی در مورد تعدد فرزند معتدل‌تر شده

 

3-فرهنگ و باورهای جامعه چه نقشی در تصمیم زنان برای سقط یا ادامه بارداری دارد؟ (آیا تفاوتی بین مناطق شهری و روستایی یا گروه‌های فرهنگی مختلف وجود دارد؟)

در افراد با دیدگاه‌های مذهبی قوی‌تر به علت مسائل شرعی، تمایل به سقط عمدی کمتر مشاهده می‌شود. در افراد تحصیل کرده تمایل به سقط عمدی و نداشتن فرزند یا تک فرزندی بیشتر مشاهده می‌شود.

در مناطق شهری و قشر مرفه تمایل به سقط عمدی بیشتر، در مناطق روستایی و قشر متوسط و پائین‌تر تمایل به سقط عمدی کمتر است.

البته نظرها و دیدگاه‌های مختلف در اقشار متخلف جامعه دیده می‌شود.

4-نقش خانواده، همسر و اطرافیان در تصمیم گیری زنان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ (بیشتر حمایت کننده‌اند یا فشار برای یک تصمیم خاص وارد می‌کنند؟)

با توجه به اینکه در بارداری با شرایط خاص، حمایت یا فشار خانواده و اطرافیان بسیار تاثیرگذار است. با توجه به اهمیت مشکلات اقتصادی در شرایط کنونی، فشار همسر و اطرافیان بیشتر در جهت سقط عمدی می‌باشد.

5-در چه شرایطی از نظر پزشکی، سقط عمدی را ضروری می‌دانید؟ (آیا تصمیم گیری سریع لازم است یا امکان مشورت طولانی‌تر وجود دارد؟)

در شرایط نقص جنین و مغایرت با حیات و آسیب جدی یا تشدید بیماری مادر، با مجوز پزشکی قانونی برای آسیب کمتر مادر امکان سقط عمدی ضروری است و با توجه به اینکه محدودیت سن جنین برای مجوز سقط پزشکی قانونی وجود دارد در اکثر مواقع تصمیم گیری سریع لازم است.

6-قوانین موجود در کشور تا چه اندازه با واقعیت‌های بالینی و شرایط بیماران هماهنگ است؟ (چه چالش‌هایی برای اجرای این قوانین وجود دارد؟)

درموارد نقص جدی جنین و خطر تشدید بیماری مادر که مجوز سقط بعد از بررسی مدارک پزشکی، توسط پزشکی قانونی صادر می‌شود اما در موارد حاملگی‌های ناشی از تجاوز، قوانین کشور در راستای حمایت از فرد آسیب دیده نیازمند بررسی های بیشتر است.

 

7-زمانی که بیمار به فکر سقط عمدی است، رویکرد شما برای مشاوره و برخورد چگونه است؟

ارتباط صمیمی با مادر، گوش دادن به صحبت‌های مادر، بررسی علت، مشاوره در راستای علت مطرح شده و در صورت نیاز کمک گرفتن از روانشناسان و سطوح بالاتر

 

8-چه راهکارهایی برای کاهش نیاز یا تمایل به سقط عمدی پیشنهاد می‌کنید؟ (نقش آموزش جنسی و آگاهی رسانی چقدر مهم است؟)

آموزش، آگاهی رسانی، اصلاح عوامل فرهنگی و افزایش اعتماد به نفس قبل ازدواج نقش موثری در پیشگیری از حاملگی‌های بدون برنامه‌ریزی و پذیرفتن مسئولیت بارداری ناخواسته را دارد.

9-اگر امکان تغییر قوانین یا سیاست‌ها وجود داشته باشد، چه تغییراتی را پیشنهاد می‌کنید؟

حمایت از زنان و دخترانی که به علت تجاوز، باردار شده اند

10-فکر می‌کنید در آینده، نگرش جامعه و نظام بهداشتی نسبت به این موضوع چگونه تغییر خواهد کرد؟

به نظر می‌رسد به دنبال آموزشها و اطلاع رسانی‌های انجام شده در آینده افراد مسئولیت حاملگی بدون برنامه‌ریزی را پذیرفته و تحت تاثیر عوامل فرهنگی و دخالت‌های اطرافیان اقدام به سقط عمدی نداشته باشند.

11-آیا تجربه یا داستانی (بدون ذکر نام و مشخصات شخصی) دارید که بتواند دیدگاه شما را بهتر نشان دهد؟

مادری که به علت اختلافات خانوادگی و در تصمیمی عجولانه اقدام به سقط عمدی در بارداری دوم کردند و هنگامی که جنین دفع شده را مشاهده کردند بسیار پشیمان شدند. عذاب وجدان این اقدام، هیچ وقت در این فرد کمرنگ نشد. متاسفانه این مادر بعدها به علت مشکلات رحمی مجبور به هیسترکتومی شده و قدرت باروری مجدد را از دست دادند.